Tohum ve Fideden Başlayarak Bitki Yetiştirme

Bahçeye bir bitki eklemenin iki yolu vardır: tohum ekmek ya da hazır fide almak. Karar basit görünür ama sonucu doğrudan etkiler. Yanlış seçim, bir sezonun boşa gitmesi demektir.

Asıl sorun ne?

Çoğu kişi ilkbaharda tezgâhtaki fideleri görüp alır, eker ve bekler. Bir kısmı tutar, bir kısmı ilk haftada solar. Tohumla başlayanlarda ise farklı bir tablo çıkar: tohumlar ya hiç çimlenmez ya da çimlenen fideler incecik uzayıp devrilir.

Sorun genelde tohumun ya da fidenin kendisi değildir. Zamanlama, ışık ve geçiş aşaması yanlıştır. Bu üç başlık çözülünce fide tohum yetiştirme işi tahmin edilenden kolaydır.

İki yolu yan yana koyalım

Ne zaman tohum, ne zaman fide?

• Tohumdan ekin: Havuç, turp, marul, fasulye, bezelye, ıspanak, roka. Bunlar kök müdahalesini sevmez, doğrudan yerine ekilir.
• Fideyle gidin: Domates, biber, patlıcan, lahana. Uzun sezon isterler; içeride başlatılıp dışarı aktarılırlar.
• İkisi de olur: Kabak, salatalık, fesleğen. Erken sezonda fide, geç sezonda doğrudan tohum mantıklıdır.

Tohumdan başlamanın adımları

1. Zamanı hesaplayın. Paketin arkasındaki "son dondan X hafta önce ek" bilgisine bakın. Bölgenizin son don tarihinden geriye sayın. Mevsimlere göre hazırlanmış bir bahçe takvimi bu hesabı kolaylaştırır.
2. Harcı seçin. Bahçe toprağını doğrudan kaba doldurmayın. Ağırdır, sıkışır, hastalık taşır. Elenmiş torf, perlit ve kompost karışımı daha iyi çalışır. Toprak yapısını tanımak burada işe yarar.
3. Kabı hazırlayın. Yumurta viyolü, yoğurt kabı, torf tablet ya da fide viyolü kullanılabilir. Tek şart: altta drenaj deliği.
4. Ekim derinliği. Genel kural, tohum çapının iki katı derinlik. Küçük tohumlar yüzeye serpilir, üzerine ince bir tabak atılır.
5. Nem verin. Püskürtmeyle sulayın. Üzeri şeffaf kapak ya da streçle örtülür. Çimlenme görülünce örtü kaldırılır.
6. Sıcaklık. Çoğu sebze 20–25 °C arasında çimlenir. Kalorifer üstü değil, yanı iyidir.
7. Işık. Çimlendikten sonra en kritik nokta budur. Günde 12–14 saat güçlü ışık gerekir. Pencere kenarı çoğu evde yetmez.

En sık yapılan üç hata

• Fideler uzayıp inceliyor: Işık yetersiz. Kabı ışığa yaklaştırın ya da bitki lambası ekleyin. Her gün kabı çevirin.
• Gövde dipten çürüyor: Fazla nem ve durgun hava. Sulamayı azaltın, ortama hafif hava akımı sağlayın. Bu tür sorunlarda doğal mücadele yöntemleri koruyucu olarak işe yarar.
• Tohum hiç çimlenmedi: Toprak soğuk ya da tohum eski. Tohumların çoğu 2–3 yıl sonra çimlenme gücünü kaybeder.

Fideyi bahçeye aktarma: sertleştirme

İçeride büyüyen fide korunaklı yaşamıştır. Doğrudan bahçeye dikilirse rüzgâr ve güneş onu yakar. Sertleştirme bu yüzden atlanmaz.

1. 1. gün: Gölgede 1–2 saat dışarıda tutun.
2. 2.–3. gün: Süreyi 3–4 saate çıkarın, sabah güneşi görsün.
3. 4.–5. gün: Yarım gün dışarıda kalsın.
4. 6.–7. gün: Gece de dışarıda bırakın (don yoksa).
5. 8. gün: Dikim.

Dikimi bulutlu bir günün ikindisinde yapın. Çukuru bol sulayın, fideyi kök topağıyla birlikte yerleştirin, kökleri açmayın. Domateste gövdenin bir kısmını gömmek yeni kök çıkarır; diğer bitkilerde bunu yapmayın.

Dikimden sonraki ilk iki hafta

• Toprak nemli kalsın ama göllenmesin. Damlama düzeni bu dönemde çok yardımcı olur.
• İlk 10 gün gübre vermeyin. Kök yerleşsin, sonra kompost ya da doğal gübre ekleyin.
• Malç serin: nem tutar, yabani otu bastırır.
• Salyangoz kontrolünü ihmal etmeyin; taze fideyi bir gecede bitirirler.

Öneri

İlk sezonunuzsa karma gidin. Domates, biber, patlıcan gibi uzun sezonluk bitkileri hazır fide olarak alın; marul, turp, fasulye, roka gibi hız